Kurkuma – przyprawa, czy lek?

26 czerwca 2017
Ostryż długi (Curcuma longa L., Zingiberaceae), zwany kurkumą, jest rośliną z rodziny imbirowatych pochodzącą z Azji południowo-wschodniej. W krajach, z których pochodzi (Indie, Chiny, Bangladesz), można ją spotkać rosnącą dziko na sawannach i w lasach równikowych. Kłącze omawianej rośliny (łac. Curcumae rhizoma) znane jest jako przyprawa kulinarna ze względu na charakterystyczny orientalny smak oraz żółty kolor, który nadaje potrawom przyjemną, słoneczną barwę.
Kurkuma – przyprawa, czy lek?

W tradycyjnej medycynie Dalekiego Wschodu kurkuma wykorzystywana jest już od ponad 4000 lat ze względu na swoje właściwości lecznicze. Od stuleci stosowana była w łagodzeniu, m.in. dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego i wątroby, stanów zapalnych różnych narządów oraz trudno gojących się ran. Za działanie farmakologiczne kurkumy odpowiedzialne są związki z grupy kurkuminoidów, a wśród nich ich główny przedstawiciel – kurkumina. Wspomniana substancja jest związkiem należącym do polifenoli o silnym działaniu antyoksydacyjnym [1],[2].

Jedną z głównych właściwości kurkumy jest działanie przeciwzapalne (łac. antiphlogistica). Mechanizm wspomnianej aktywności kurkumy polega na hamowaniu przez kurkuminę syntezy tzw. przekaźników stanu zapalnego, czyli substancji, które są produkowane przez organizm jako odpowiedź na procesy zapalne. Do głównych enzymów, których działanie blokuje kurkumina należą cyklooksygenaza (COX, ang. cyclooxygenase) oraz syntaza tlenku azotu (NOS, ang. nitric oxide synthase). Hamując cyklooksygenazę kurkumina zapobiega wytwarzaniu przez organizm ludzki prostanoidów, czyli substancji, które odpowiadają za powstawanie obrzęku, gorączki i bólu w przebiegu procesów o charakterze zapalnym. Wspomniany mechanizm działania kurkuminy jest podobny, aczkolwiek dużo słabszy, do działania niesterydowych leków przeciwzapalnych, takich jak aspiryna, ibuprofen, czy naproksen [3]. Z drugiej strony kurkumina blokując nadmierną produkcję tlenku azotu, chroni organizm przed jego toksycznym działaniem na komórki. Tlenek azotu, mimo iż jest ważnym przekaźnikiem, w przypadku nadmiernego stężenia w ustroju powoduje zaburzenia czynności układu nerwowego, odpornościowego i krwionośnego. Kurkumina obniżając zbyt wysokie stężenie tlenku azotu chroni przed degradacją komórek nerwowych, nadaktywnością układu odpornościowego oraz przedwczesną sklerozą naczyń krwionośnych. Z tego względu omawiana substancja jest obecnie intensywnie badana pod kątem zastosowania w leczeniu wielu chorób neurodegeneracyjnych, m.in. choroby Alzheimera, choroby Parkinsona oraz stwardnienia rozsianego. Wstępne wyniki tych badań wskazują na łagodzenie objawów i spowalnianie przebiegu ww. chorób układu nerwowego [4].  

Kłącze kurkumy charakteryzuje się również działaniem ochronnym na przewód pokarmowy [5]. Badanie kliniczne z udziałem osób z dyspepsją zagrożonych powstaniem wrzodów żołądka potwierdziło, że omawiana roślina zapobiega zaburzeniom trawienia, wzdęciom i odbijaniu. Udowodniono również, iż podawanie kurkuminy pobudza wydzielanie mucyny, która działa ochronnie na błonę śluzową przewodu pokarmowego przeciwdziałając wrzodom żołądka i dwunastnicy [6]. Kurkumina wpływa korzystnie na trawienie działając również żółciotwórczo i żółciopędnie. Ponadto chroni komórki wątroby przed działaniem różnych czynników hepatotoksycznych, takich jak: alkohol, środki ochrony roślin, paracetamol i aflatoksyny (toksyny pochodzące z pleśni) [7].

Kurkuma posiada również udokumentowane działanie antyoksydacyjne [8]. Neutralizując wolne rodniki, które atakują nasz organizm, chroni poszczególne jego narządy i tkanki przed uszkodzeniami spowodowanymi stresem oksydacyjnym. Badania ostatnich lat przeprowadzone w warunkach in vitro oraz na zwierzętach laboratoryjnych dowodzą, iż główny związek bioaktywny zawarty w ostryżu – kurkumina – posiada również działanie przeciwnowotworowe [9].

Ze względu na potwierdzone badaniami naukowymi właściwości przeciwzapalne i antyoksydacyjne, kurkuma polecana jest jako roślina łagodząca stany zapalne i dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego (żołądka, jelit, wątroby, woreczka żółciowego) oraz chroniąca organizm przed chorobami spowodowanymi stresem oksydacyjnym, tj. choroby degeneracyjne układu nerwowego oraz schorzenia układu sercowo-naczyniowego, a także choroby o podłożu autoimmunologicznym, czy nowotwory. 

dr n. farm. Monika Zielińska – Pisklak

 Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej,

Warszawski Uniwersytet Medyczny

 

Piśmiennictwo:

[1] Wolanin K., Piwocka K., Kurkumina – od medycyny naturalniej do kliniki, Kosmos, Problemy nauk biologicznych, 2008, 57, 53.

[2] Baj T., Ostryż długi kurkumą zwany. Lecznicza przyprawa, Aptekarz Polski, 2009, 30, 1.

[3] Plummer S.M., Holloway K.A., Manson M.M. et al. Inhibition of cyclooxygenase 2 expression in colon cells by the chemopreventive agent curcumin involves inhibition of NH-kappa B activation via the Nik/IKK signaling complex, Oncogene, 1999, 18, 6013.

[4] Ringman J.M., Frautschy S.A., Cole G.M., Masterman D.L., Cummings J.L., A potential role of the curry spice curcumin in Alzheimer’s disease, Curr. Alzheimer Res., 2005, 2, 131–136.

[5] Rafatullah S., Tariq M., Al-Yahya M.A. et al. Evaluation of turmeric (Curcuma longa L.) for gastric and duodenal activity in rats. J Ethnopharmacol 1990, 29, 25-34.

[6] Kim D.C., Kim S.H., Choi B.H., et al. Curcuma longa extract protect against gastrin ulcers by blocking H2 histamine receptors. Biol Pharm Bull 2005, 28(2): 2220.

[7] Park E.J., Jeon C.H., Ko G., et al. Protective effect of curcumin in a ratliverinjury induced by carbon tetrachloride. J. Pharm. Pharmacol 2000, 52: 437-440.

[8] Przybylska S. Kurkumina - prozdrowotny barwnik kurkumy, Problemy Higieny i Epidemiologii, 2015, 96, 414.

[9] Salem M.,  Rohani S., Gillies E.R, Curcumin, a promising anti-cancer therapeutic: a review of its chemical properties, bioactivity and approaches to cancer cell delivery, RSC Adv., 2014,4, 10815.